Televizyon: Öldüren Eğlence

            Değerli arkadaşım Hakan İpek’in “Tiyatro, Tiyatro Olalı Böyle Eziyet Görmedi! …” başlıklı yazıma yaptığı yoruma cevap yazarak başlamıştım. Ama yazdıkça baktım ki bir yorum cevabını aştı. Bu nedenle televizyon tartışmasını içeren ayrı bir yazıya dönüştüreyim dedim.

             Televizyon tartışması kritik bir tartışma. Hele çocuk sahibi olup da onun neyi izleyip, neyi izlemeyeceğine karar vermeye başladıktan sonra daha da önem kazanıyor.

            Bir önceki yazımdaki Kayyu tartışmasının kökeninde yıllar önce girdiğim ve en nihayetinde zihnimde noktaladığım televizyon eleştirisi var. Yetiştiğim aile hiç bir zaman ekran karşısında bolca vakit öldüren bir aile olmadı. Benimse 1997-2005 yılları arasındaki 8 yıl boyunca yaşadığım evde televizyon dahi yoktu. Komiktir ama evlendikten sonra televizyon bize miras kaldı ve hayatımıza böylece dahil oldu. Evimize televizyon girdiği bu dönemde sevgili eşim Fethi yüksek lisans yapıyordu. Derslerinden birinde “Televizyon Öldüren Eğlence”* isimli bir kitabı tartıştılar. Ben de bu tartışmaya evden katıldım. Bu çalışma, 8 yıllık aradan sonra yaşantımıza dahil olan ve bende tam olarak tanımlayamadığım bir sıkıntı yaratan bu aletin aslında neyi deforme ettiğini anlamamı sağladı.

            Kitabın iddiası şu: Televizyondaki en tehlikeli programlar sanıldığının aksine kişilere bir şeyler anlatan, düşünmeye sevk eden tartışma programlarıdır. İlginç değil mi? Magazinler, anlamsız şiddet içeren diziler, ikinci derecede tehlikelidir diyor. Bu kadar kabaca özetlendiğinde anlaşılması biraz güç. Yazarın temel olarak anlatmaya çalıştığı nokta şu: Neyi öğrendiğinizden çok; hangi düşünme yöntemiyle öğrendiğiniz önemlidir. Okuyarak öğrenmede; kişi bir yandan okurken bir yandan düşünür. Burada düşünme istemi, az ya da çok olsun ama bir nevi kendiliğinden gelişir. Duyarak – dinleyerek öğrenmede; düşünme ve muhakeme oranı düşer. Ancak televizyon yoluyla öğrenmede artık kişi kendisi iradi olarak ‘ben, bana verileni düşünüp bir süzgeçten geçireceğim’ diye özel olarak ısrar etmezse aktarılan bilgiyi aynen alıp zihninin derinliklerine atar ve böylece kabul eder. Dolayısıyla ‘aman ne kadar güzel, çocuklarımız bilgisayardan, televizyondan hızlıca bilgileri edinebiliyor’ dediğimiz noktada aslında çocuklarımız düşünmeden öğrenmektedirler. Bilgi miktarı artmakta ancak muhakeme miktarı düşmektedir. Bu nokta beyin, içindekilerle ne yaptığını bilemeyecek olan bir belleğe dönüşmektedir. Zira bilgi çoktur, ancak bu bilgilerle ne yapacağını bilememektedir. Amiyane tabiriyle mallaşmaktadır.

           O nedenle oğlumun televizyonla kuracağı ilişkiyi belirlerken bazı temel ilkeler geliştirdim.

           Birincisi; televizyon günün herhangi bir vaktinde açık durup, kenardan ses yapan bir alet olmadı. Sadece izlenmesi için açıldı ve izlediğimiz her neyse bittiğinde kapandı. Bir kullanma alışkanlığı geliştirilmesi için hala bunu takip ediyoruz.

           İkincisi; ailesinden, çevresinden, kitaplarından, oyuncaklarından ilk elden görmediği şeylerle ilk kez televizyon aracılığıyla tanışmadı. Böylece bilgiyi edinirken sadece onu anlamasını kolaylaştıracak bir hale dönüştürebildik.

           Üçüncüsü; yaşına göre programlar izleyebilecekti. Neyin çocuğun yaşına göre olduğu çok önemli. Bu noktada şiddet içeren hiçbir program bence hiçbir yaşa göre değildir.

          Dördüncüsü ve belki de en önemlisi; ya gerçeği, ya hayali izleyecekti. Mümkünse her zaman mizahi, eğlenceli ve zekaya hitap eder ince bir yanı olmalıydı. Zira bu ikisini ayırmadan izlenmiş olan pikaçu nedeniyle kendini camdan atan çocuk vakasını hiç unutmamak lazım. Burada çocuğun hayalle gerçek olanı ayırt etmeyi ne kadar becerebildiğini ailenin anlaması gerekiyor.

           Mesela ben oğluma bundan 4-5 ay önce Tom ve Jerry’i ilk izlettiğimde yüzündeki tedirginlik ifadesini görmeliydiniz. Çünkü aslında mizahi ve son derece sevimli olan o koşuşturmaca onu tedirgin etti. Çünkü anlayamamıştı. Şimdilik onu izlemiyoruz bu nedenle. Ama sonraki dönemlerimizde eski Walt Disney yapımlarıyla tanıştıracağım onu.

           Kayyu’ya gelince; Kayyu’da her şey gerçek gibi. Ama aslında değil. Çocuklarımıza ne yaptığını bir arkadaşım sabah işine gitmek için evden çıkarken kızı bacağına sarılıp ama “Kayyu’nun annesi babası hiç işe gitmiyor, çünkü Kayyu’yu seviyor. Sen niye gidiyorsun? Beni sevmiyor musun?” dediğine anladım. Hayatın diğer gerçeklerinden bir yandan bu kadar kopukken; bir yandan bunu salt gerçeklikmiş gibi sunan bu çizgi film bu nedenle tehlikeli. Çocuklarımız Jerry’i örnek alıp; evde fareden dayak yemez ama Kayyu’nun hayatı ile kendisininkini karşılaştırıp; olmadık sorgulamalara girebilirler. Bu sorgulamaların ilki niye işe gidiyorsun; bir sonraki niye bahçemiz yok vs vs…. Tıpkı düşündüğümüzü sandığımız tartışma programlarını izlerken aslında nasıl düşünmüyorsak; çocuklarımız da Kayyu izlerken aslında hiç yaşamadıkları ve büyük ihtimalle de yaşamayacakları bir hayatın içine giriyorlar. Bence bu şiddet içeren çizgi filmler izlemesinden daha az tehlikeli değil.

          Peki biz ne izliyoruz? Susam Sokağı! Bütün bu tartışmaları tüketip bir kere daha izleyin. Ne kadar çok yönlü, eğlenceli, keyifli, geliştirici olduğuna inanamayacaksınız. Ve hatta çocuğunuzla birlikte siz de keyifle izleyeceksiniz. Bir de Winnie ve Pooh var. Onu da tavsiye ederim. 

*Televizyon Öldüren Eğlence (Gösteri Çağında Kamusal Söylem) – Yazar Neil Postman – Ayrıntı Yayıncılık